ปุ๋ย" นันทโชติ ชัยรัตน์ เขาไม่ได้ตายเพราะอุบัติเหตุทางรถยนต์...เพียงแค่เดือนครึ่ง …นับจากวันที่ ๑๖ มีนาคม ๒๕๕๑ อันเป็นวันสุดท้ายของงาน "ร่วมรำลึก ๑๐๐ วัน" ของการเสียชีวิตของคุณวนิดา ตันติวิทยาพิทักษ์ ที่ปรึกษาสมัชชาคนจน
ในตอนบ่าย ๓ โมงเศษๆ ของวันที่ ๒ พฤษภาคม ๒๕๕๑ ชาวสมัชชาคนจนก็ต้องทุกข์ระทมเศร้าอีกคำรบ เมื่อ "ปุ๋ย" นันทโชติ ชัยรัตน์ ต้องประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์จนเสียชีวิต เป็นการสูญเสียบุคลากรผู้เป็นเรี่ยวแรงคนสำคัญ และเป็นการสูญเสียในเวลาไล่เลี่ยกัน แทบจะเรียกได้ว่า ตามกันไปติดๆ
แต่ที่ต้องกระเทือนใจยิ่งกว่านั้น เพียงชั่วระยะเวลาที่เกิดเหตุการณ์ไม่เท่าไร "น้องลำน้ำ" ด.ช.ไกรพล ชัยรัตน์ ที่ประสบเหตุในคราวเดียวกัน ก็เสียชีวิตที่โรงพยาบาล ตามผู้เป็นพ่อไปอีกราย
ปลายปี ๒๕๕๐ ถึงต้นปี ๒๕๕๑ จึงถือได้ว่า เป็นห้วงเวลาที่พี่น้องชาวสมัชชาคนจนต้องสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก และผู้เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงในสงครามแย่งชิงทรัพยากรไปอย่างไม่คาดคิด
นันทโชติ ชัยรัตน์ "ปุ๋ย" เกิดในปี พ.ศ. ๒๕๑๓ ที่ จ.นครสวรรค์ เป็นบุตรคนที่ ๔ ของว่าที่ ร.ต.บุญเลิศ ชัยรัตน์ กับนางลูกคิด ชัยรัตน์ มีพี่น้องทั้งสิ้น ๕ คน จบการศึกษานิติศาสตรบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง (พ.ศ. ๒๕๓๖) สมรสกับ "แป๊ะ" พเยาว์ อดีตนักกิจกรรมจากสถาบันราชภัฏอุบลราชธานี มีบุตรเป็นชายล้วนถึง ๓ คน ด.ช.นันทวัฒน์ (ลำโดม) ด.ช.ไกรพล (ลำน้ำ) และ ด.ช. นันทชัย (ลำมูน) คนหลังสุดนี้มีอายุเพียง ๘ เดือนเศษ
เส้นทางชีวิตทางกายภาพ จากนครสวรรค์ เข้ากรุงเทพฯ และสู่ปลายทางแห่งชีวิตที่อุบลราชธานี แม้จะต้องแวะพำนักระหว่างทางในหลายที่หลายแห่ง ที่ประสบปัญหาอันเกิดจากนโยบายของรัฐ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาแรงงานและปัญหาสิ่งแวดล้อม
ท้ายที่สุด ปัญหาการแย่งชิงทรัพยากรระหว่างรัฐกับประชาชน โดยโครงการอภิมหาอมตะนิรันดรกาล ภายใต้ชื่อ "โครงการโขง-ชี-มูล"
โครงการโขง-ชี-มูล แท้จริงมันคือโครงการที่เอื้อผลประโยชน์แก่ทุกฝ่าย ยกเว้นประชาชน ไม่ว่าจะเป็นทุนนิยมโลก ทุนชาติ พรรคการเมือง นักการเมือง กลุ่มผลประโยชน์ ข้าราชการและพนักงานรัฐวิสาหกิจ ผลกรรมที่เกิดขึ้นแล้ว และยังจะมีอยู่อีกตลอดไป ผู้รับกรรมคือคนอีสานทั้งมวล
แน่นอน ... คนอีสาน ทั้งที่รู้ตัวและไม่รู้ตัว ทั้งที่รู้ทันและรู้ไม่เท่าทัน ต่างต้องได้รับผลกระทบกันถ้วนหน้า
นันทโชติ ชัยรัตน์ สมัครใจที่จะเป็นเฟือง เป็นชิ้นส่วนหนึ่งของกระบวนการต่อสู้ที่ยืนข้างประชาชน โดยเริ่มคลุกคลีและเข้าร่วมตั้งแต่ปี ๒๕๓๒ หรือก่อนจบการศึกษาถึง ๕ ปี ก่อนจะปักหลักยืนสู้พายุร่วมกับผองคนยากอย่างจริงจังในเวลาต่อมา
หากไม่มีโครงการโขง-ชี-มูลแล้ว นันทโชติ คงหอบปริญญากลับนครสวรรค์ หรือไม่ก็อาจจะอยู่เป็นชาวกรุง ประกอบอาชีพทนายความ หรือเป็นอัยการ หรือแม้แต่เป็นผู้พิพากษา หรืออาจประกอบสัมมาอาชีวะอย่างอื่นเยี่ยงบัณฑิตทางกฎหมายทั่วไป แน่นอน ... ด้วยการแอบอิงฝ่ายธรรม จนเข้าอุปสมบทที่วัดป่าภูหลง อำเภอแก้งคร้อ ชัยภูมิ กับพระไพศาล วิสาโล เขาย่อมไม่ทำงานอันเป็นเดรัจฉานอาชีพเป็นแม่นมั่น
เป็นเพราะรัฐไทยมีนโยบายการพัฒนาที่ผลาญพล่าทรัพยากรและวิถีชีวิตของชาวบ้าน เป็นเพราะผลกรรมจากการดำเนินโครงการรัฐส่งผลกระทบต่อชาวบ้าน เขาจึงต้องขลุกอยู่กับเหล่าคนยาก เผชิญกับสภาพการณ์อันอึดอัดอัตคัด แม้มิใช่สงคราม แต่ความรุนแรงมิได้น้อยกว่ากันสักกี่มากน้อย
ขณะที่ภาระทางครอบครัวก็แสนหนัก ด้วยอายุเพียง ๓๘ ปี แต่มีลูกถึง ๓ คน ถึงแม้นว่าเขาจะปลดภาระต่อประชาชน โดยบ่ายหน้าไปฟื้นฟูฐานะทางเศรษฐกิจของครอบครัว ก็คงไม่มีผู้ใดครหา แต่เขาเลือกที่จะร่วมทุกข์กับคนทุกข์
แม้ภารกิจสุดท้ายก่อนพบจุดจบ ก็มิใช่การขวนขวายเพื่อเลี้ยงเมียและลูกทั้งสาม มิใช่การกู้ยืมเงินมาเพื่อปลูกบ้านน้อย เพื่อครอบครัวจะได้ไม่ต้องเบียดเสียดเบียดเบียน "พี่นงลักษณ์" ซึ่งหอบลูกจูงเมียมาขอมุดชายคาอาศัยมาแรมปี
มิใช่การดิ้นรนขวนขวายเยี่ยงพ่อ เยี่ยงสามีที่พึงมีต่อบุตรและภรรยา เพื่อให้ครอบครัวได้ทัดเทียมหน้าคนอื่น หากเป็นภารกิจเพื่อ "พี่น้อง" คือไปหารือกับสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (มหาชน) หรือ พอช. เรื่องเงินกู้ของชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบจากการสร้างเขื่อนสิรินธร
นันทโชติ ชัยรัตน์ จึงไม่ได้ตายเพราะการที่ "นายประสาน" พนักงานขับรถของ บริษัท ก้าวหน้าไก่สด จำกัด นำรถอีซูซุ ดีแมคซ์ประสานงากับอีซูซุ มังกรทอง เพราะนั่นเป็นเพียงพาหะแห่งการทำให้สังขารของเขาแตกดับไปเท่านั้น
แต่การพรากชีวิตที่แท้จริง คือ การถูกสะเก็ดระเบิดไปพร้อมกับเกาะแก่งอันเป็นที่อยู่อาศัยของหมู่ปลาในลำน้ำมูนเมื่อแรกเริ่มก่อสร้างเขื่อนปากมูล
คือ การถูกกระบองของเจ้าหน้าที่ตำรวจที่หน้าทำเนียบ
คือ ถูกกระทืบตอนที่ทางการบุกเผาหมู่บ้านแม่มูนมั่นยืนตรงสันเขื่อนปากมูล และ คือ การสูญสิ้นของทรัพยากรและวิถีชีวิตของคนลุ่มน้ำ นั่นต่างหาก
และแน่นอน ... นี่มิใช่อุบัติเหตุ หากเป็นการฆาตกรรมโดยไตร่ตรองไว้ก่อนโดยรัฐไทย
