วิถีชุมชน วิถีแห่งการพึ่งตนเองอย่างยั่งยืน

เรื่องการพึ่งตนเองอย่างยั่งยืน มันมีความเดิมเยอะ ความเดิมมันเป็นปัญหาของระบบคิด การจัดระเบียบชีวิตใหม่ของผู้คนทั้งหลาย มันกลายเป็นปัญหา ของการไม่สามารถพึ่งตนเอง ทั้งที่เราพูดถึงเรื่องการพึ่งตนเอง เศรษฐกิจพอเพียง เกษตรอินทรีย์ คือหลักคิดที่ดีงาม แต่เราคล้ายกับว่าต้องพึ่งพาเป็นส่วนใหญ่

ในหลวงตรัสว่าด้วยเรื่องการพัฒนาแบบสมดุล ซึ่งเป็นเรื่องหลักคิดของพุทธ ที่ในหลวงพูดถึงเรื่องการกิน การใช้ ลดรายจ่าย จัดระเบียบชีวิตใหม่ เป็นปัญหามาก ตอนนี้เราไม่สามารถจัดระเบียบชีวิตใหม่เพื่อปลูกทุกอย่างที่กิน กินทุกอย่างที่ปลูกได้

ไม่รู้ว่าวิกฤตจะเกิดกี่ครั้ง วิกฤตตั้งแต่ปี 2540 วิกฤตต้มยำกุ้งถือว่ารุนแรงมาก ประเทศไทยเจอจังๆ ตอนนี้ก็วิกฤติแฮมเบอร์เกอร์ วิกฤตเศรษฐกิจโลกมีผลกระทบต่อทั่วโลก เราเองก็เจอ ทีนี้การที่จะต่อสู้กับวิกฤตเศรษฐกิจโลก เราจะเอาอะไรมาต่อสู้ บางทีเราก็ยังต้องใช้ระบบการพึ่งพาอยู่ ยังก้าวไปไม่พ้น ก็มีคนเสนอว่า มันน่าจะเอาปลาร้า ปลาจ่อม ละแวกบ้าน มาสู้กับแฮมเบอร์เกอร์ ที่กระแสเศรษฐกิจโลกเจอปรากฏการณ์อย่างนี้

การสู้กับเศรษฐกิจแบบพึ่งพา แล้วจะหันกลับมาพึ่งตนเองอย่างไร เป็นเรื่องที่เราบอกว่า หุ้นจะขึ้นจะลงไม่เกี่ยวเราอยู่ได้ ขณะนี้เราดูโทรทัศน์ หุ้นนี้ก็ตก หุ้นนั้นก็ตก ไม่ได้เกี่ยวกับชีวิตของพวกเราเลย เราจะทำอย่างไรให้มีทุกอย่างที่เราบอกว่าต้องมีกิน

เพราะฉะนั้นการพูดถึงเรื่องระบบการผลิตที่สอดคล้องกับวิถีชีวิต เพื่อตอบสนองปัจจัย 4 ขั้นพื้นฐานเป็นเรื่องสำคัญ ทีนี้เราไม่เคยคิดที่จะพูดถึงเรื่องปัจจัย 4 ขั้นพื้นฐาน เรามัวแต่พูดถึงเรื่องเชิงเดี่ยว เกษตรอินทรีย์เชิงเดี่ยวที่ขายข้าวอินทรีย์มาซื้อผักเคมีกิน เกษตรอินทรีย์ที่ขายข้าวอินทรีย์แล้วไปซื้อปลากระป๋องกิน ก็วนเวียนอยู่อย่างนี้ เป็นปัญหาหลักคิดและหลักปฏิบัติ

เราก้าวไปไม่พ้น เรื่องการจัดระเบียบชีวิตของเราเอง นี่ก็เป็นปัญหา ที่เราพูดถึงเรื่องเกษตรอินทรีย์วิถีสุรินทร์ แล้วก็สอดคล้องกับวิถีการพึ่งตนเอง ในเรื่องปัจจัย 4 ขั้นพื้นฐาน อันนี้อยากจะให้เราได้ทบทวน แล้วก้าวไปสู่การหลุดพ้นจากระบบการพึ่งพาจากข้างนอกอย่างไร

เหมือนเราเคยพูดเล่นๆว่า ตอนนี้ถ้าไม่มีรถพุ่มพวงมาขายของก็ตาย ซึ่งรถพุ่มพวงกลายเป็นปัญหาของการนำเข้า ไม่สามารถที่จัดการตัวเองได้ในเรื่องของปัจจัย 4 ขั้นพื้นฐาน ซื้อจนกระทั่งตะไคร้ ซื้อทุกอย่าง ในขณะที่เรามีปัจจัยการผลิต มีที่ดิน มีทรัพย์สิน เราก็ไม่สามารถที่จะบริหารจัดการที่ดินและทรัพย์สินที่มีอยู่ กลายเป็นระบบการพึ่งพาจากข้างนอกอันนี้ เป็นเรื่องที่อาจจะต้องมาทบทวนในประเด็นนี้

ตามจริงเราต้องจัดการทรัพย์สินที่มีอยู่เองได้ นี่เป็นปัญหาของหลักคิด ที่ต้องมีคนอุปถัมภ์อยู่เรื่อย เป็นนักขออยู่เรื่อย คือพึ่งตนเองไม่ได้ อ่อนแอไปทุกอย่าง ไม่เข้มแข็งอะไรเลย และมีแล้วก็ไม่สามารถต่อทุนเพื่อให้เข้มแข็งในการดำเนินชีวิต ซึ่งเราจะคิดอย่างไรเป็นเรื่องท้าทาย พูดบ่อยมาก พูดจนเหนื่อย

เรื่องที่เราบอกว่าต้องพึ่งตนเอง เราจะจัดการตัวเองอย่างไร ซึ่งระบบการผลิตเกษตรอินทรีย์ไม่ใช่กิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่เป็นวิถีการผลิตในการดำเนินชีวิต ที่กลมกลืนกับธรรมชาติและวัฒนธรรมซึ่งเป็นเรื่องที่ยิ่งใหญ่มาก เพราะฉะนั้นการผลิตที่เป็นรากฐานของวิถีชีวิต เพื่อตอบสนองปัจจัย 4 ขั้นพื้นฐานและเป็นแบบแผนชีวิตได้อย่างไร เมื่อนำมาผสานกับประเพณีและวัฒนธรรมชุมชน

เพราะฉะนั้นหลักการพื้นฐานของระบบการผลิตและวิถีชีวิตต้องเคารพต่อธรรมชาติ เพราะต้องมีการจัดการธรรมชาติอย่างสมดุล ต้องฟื้นฟูธรรมชาติด้วย แต่ทีนี่เราไปทำลายธรรมชาติ เผาธรรมชาติ เผาฟางข้าว แล้วเมื่อพูดถึงเรื่องการพัฒนาแบบยั่งยืนมันคืออะไร การพัฒนาแบบยั่งยืน หรือบางคนบอกว่าเป็นการพัฒนาแบบองค์รวม มันก็เกี่ยวกับด้านอื่นๆด้วย ต้องดึงมิติของคำว่าสุขภาวะและเรื่องพลังงานเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ต้องคำนึงถึงเรื่องพลังงาน สิ่งแวดล้อม คุณภาพชีวิตที่ดี การบริหารจัดการที่ดี มันจะต้องร่วมกันคิด ชุมชนอาจจะต้องมาจัดระเบียบชีวิต ฟื้นฟูการดำเนินชีวิตอีกครั้งหนึ่ง.

เรื่องโดย    เอียด ดีพูน  ผู้เชื่อมั่นต่อระบบการผลิตแบบพึ่งตนเอง และเคารพธรรมชาติ